10. Điều kiện tiên quyết để tu chỉ quán.
Trước tiên hành giả cần hội đủ điều kiện của việc hành thiền chỉ và thiền quán thì sẽ dễ dàng thành công. Điều kiện đó là :
- Ở nơi thích hợp (32)
- Ít ham muốn
- Biết vừa đủ
- Từ bỏ nhiều việc
- Giữ giới thanh tịnh
- Đoạn trừ vọng tưởng, phân biệt như tham, v.v…
Phải biết ở nơi thích hợp có 5 yếu tố là :
- Nơi dễ tìm thực phẩm, y phục,
- Nơi không có kẻ thù, người ác,
- Nơi chốn yên ổn, không tai ương tật bệnh,
- Có bạn đồng lành, đồng phạm hạnh (33) và cùng quan kiến,
- Ban ngày ít người lai vãng, ban đêm ít tiếng động.
-
Ít ham muốn nghĩa là không tham lam có nhiều y phục, pháp y tốt đẹp.
Biết vừa đủ nghĩa là thường biết vừa đủ y phục, v.v…đồ vật thô sơ có được.
Từ bỏ nhiều việc nghĩa là từ bỏ làm việc ác, việc mua bán, v.v…bỏ việc thảo luận chuyện phải trái của vị xuất gia (34) hoặc tại gia (35), bỏ nghề thuốc, xem tinh tú, bói toán, v.v…
Giữ giới thanh tịnh nghĩa là không trái phạm tánh tội, giá chế tội, các học xứ, hai luật nghi. Do phóng dật, lỡ hủy phạm liền như pháp sám hối. Phá phạm giới luật của hàng Thanh văn (36) thì không thể phục hồi. Nên sám hối, tâm hứa sau này không tái phạm bằng cách quán sát tâm tạo tác, hành động của tâm, việc mà tâm làm, bản thể của chúng không có thực thể nội tại, hoặc quán tu tất cả các pháp vô tự tánh. Nhờ quán tu các pháp vô tự tánh giới được thanh tịnh. Cần thấu hiểu điều này được giải thích rõ trong kinh A Xà Thế đoạn hối (37), tinh tấn sám hối để được thanh tịnh.
Khởi niệm suy xét về những nguy hại của sự tham muốn, v.v… trong đời này, đời sau để diệt trừ vọng tưởng phân biệt. Các pháp hữu vi của kẻ luân hồi dù tốt đẹp hay xấu ác đều bị hoại diệt, không bền vững. Xác quyết rằng chính tôi chẳng bao lâu nữa cũng phải phân ly. Tại sao tôi còn quá tham đắm chúng, quán sát suy tư đoạn diệt mọi vọng tưởng phân biệt.
(32) môi trường thuận tiện
(33) bạn đồng tu có giới hạnh thanh tịnh, giữ giới.
(34) tu sĩ
(35) cư sĩ, người thế tục, người đời
(36) biệt giải thoát giới
(37) A Xà Thế tên gọi khác là Vị Sanh Oán
Những điều kiện của thắng quán chính là :
Nương tựa bậc hiền trí
Tìm cầu quảng học đa văn (38)
Như lý tác ý (39)
Bậc hiền trí như thế nào nên y chỉ tức là Vị thầy đa văn (40), lời dạy minh bạch (41), đầy lòng bi mẫn, giàu sức nhẫn nại, chịu cực nhọc.
Tìm cầu quảng học đa văn nghĩa là cung kính ham học về liễu nghĩa (42) kinh và bất liễu (43) nghĩa kinh mà Đức Thế Tôn dạy trong 12 bộ kinh.
(38) học rộng nghe nhiều
(39) tư duy khởi niệm phù hợp chơn lý
(40) uyên bác, nghe nhiều
(41) lời dạy trong sáng, rõ ràng, dễ hiểu
(42) liễu nghĩa : theo Trung quán ứng thánh phái định nghĩa rằng kinh điển dạy về tánh không là liễu nghĩa ; theo Trung quán Tự Tục phái định nghĩa kinh điển dạy về tánh không và y cứ trên ngôn từ có thể chấp nhận là liễu nghĩa.
(43) bất liễu nghĩa : kinh dạy về tục đế hoặc y cứ trên ngôn từ không thể chấp thuận.
Kinh Giải Thâm Mật dạy: “Không lắng nghe giáo huấn của bậc thánh là chướng ngại việc tu tập thắng quán” và lại dạy: “Thắng quán sanh khởi từ nhân của chánh kiến, từ văn (44) và tư (45) mà sanh.”
(44) lắng nghe
(45) tư duy
Kinh Vô Ái Tử thỉnh vấn dạy: “Nhờ văn phát sanh tuệ, có tuệ triệt tiêu phiền não.”
Như tác ý nghĩa là xác quyết rành mạch kinh tạng liễu nghĩa và bất liễu nghĩa, không còn nghi ngờ thì vị Bồ tát chuyên nhứt hành trì. Nếu không xác quyết, hoài nghi lưỡng lự giữa nhiều ngã rẽ không biết hướng để đi.
Mọi thời, hành giả không nên ăn thịt, cá, v.v… và những thực phẩm không thích hợp, nên dùng đủ lượng thức ăn (46).
(46) tiết độ ăn uống nghĩa là không ăn nhiều dễ bị buồn ngủ và dã dượi, ăn ít sẽ bị đói, ăn lượng vừa đủ
Bồ tát phải hội đủ mọi điều kiện của tịch chỉ và thắng quán để đi vào hành trì.
Trước giờ hành thiền, Du già hành giả nên giải quyết mọi nhu yếu như đi đại-tiểu tiện, không bị (47) gai nhọn âm thanh quấy nhiễu, khởi ý lạc quan phát nguyện Ta sẽ đưa tất cả hữu tình vào Bồ đề tạng (48) giác ngộ. Tâm niệm tưởng cứu độ tất cả chúng sanh là hành Tâm đại bi, hướng tâm về Chư Phật, Bồ tát ở mười phương, năm vóc kính lễ ở trước (hoặc không ở trước) hình tượng Phật, Bồ tát, v.v… cúng dường, tán thán, sám hối tội chướng, tùy hỷ phước đức của mọi hữu tình, ngồi trên bồ đoàn êm, thoải mái, tư thế như Đức Đại Nhựt Như Lai (49) ngồi kiết già (50) hoặc bán già (51), mắt không mở quá to cũng không nhắm kín, mắt nhìn xuôi theo chóp mũi, thân không quá khòm cũng không quá ưỡng, ngồi ngay thẳng, hai vai cân bằng, đầu không ngước lên hoặc cúi xuống, không nghiêng qua một bên, tư thế đầu, mũi với rốn đặt thẳng một hàng, môi và răng để tự nhiên, chóp lưỡi đặt chạm hàm răng trên, hơi thở ra vào không phát tiếng động, không thở thô mạnh, không thở loạn xạ, cũng không cần nhận biết hơi thở ra vào, thở tự nhiên và đều đặn.
(47) tiếng động ví như cây gai nhọn quấy nhiễu thiền định.
(48) giác ngộ
(49) Tỳ lô giá na, Minh chiếu Phật
(50) chân trái đặt vào vế chân phải và chân phải đặt vào vế chân trái
(51) chân trái đặt vào vế chân phải hoặc ngược lại
